دکتر نافه نوربخش با شماره نظام پزشکی ۱۴۳۵۳۷، دارای بورد تخصصی بیماریهای داخلی از دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و فلوشیپ و بورد فوقتخصصی خون و سرطان بزرگسالان از دانشگاه علوم پزشکی تهران است. حوزه فعالیت وی شامل تشخیص و درمان بیماریهای خونی، سرطانهای مختلف، بیماریهای مغز استخوان و همچنین مشاوره و درمان در حوزه پیوند سلولهای بنیادی خونساز است.
به همین منظور ما در رسانه انتصاب آنلاین مصاحبه ای را با خانم دکتر نافه نوربخش در رابطه با سرطان و تشخیص و درمان زود هنگام در این بیماری ترتیب داده ایم.
سرطان همیشه به معنای پایان امید نیست. شناخت دقیق بیماری، تشخیص بهموقع و انتخاب درمان متناسب با شرایط هر بیمار، میتواند در نتیجه درمان و کیفیت زندگی او نقش تعیینکنندهای داشته باشد. دکتر نوربخش در این گفتوگو، ضمن تشریح رویکردهای درمان سرطان، بر اهمیت غربالگری اصولی، پیگیری علائم پایدار و پرهیز از مصرف خودسرانه داروها تأکید میکند.
شنیدن نام سرطان برای بسیاری از افراد با ترس و پرسشهای فراوان همراه است؛ از احتمال درمان و عوارض داروها گرفته تا نگرانی درباره آینده و ابتلای دیگر اعضای خانواده. با این حال، تفاوتهای گسترده میان انواع سرطان و شرایط بیماران، باعث میشود پاسخ به این پرسشها برای همه یکسان نباشد.
در گفتوگو با دکتر نوربخش، مهمترین دغدغههای بیماران و خانوادهها درباره تشخیص، درمان و پیگیری سرطان را مطرح کردهایم.
با پیشرفت علم پزشکی، امروز چقدر میتوان به درمان سرطان امیدوار بود؟
دکتر نوربخش: برای پاسخ به این پرسش، ابتدا باید بدانیم سرطان نام یک بیماری مشخص با سرنوشت یکسان نیست. بدخیمیها انواع مختلفی دارند و حتی در دو فرد مبتلا به یک نوع سرطان، ویژگیهای تومور و روند بیماری ممکن است متفاوت باشد.
در بعضی سرطانها، بهویژه زمانی که بیماری در مراحل اولیه تشخیص داده شود، امکان درمان موفق وجود دارد. در گروهی دیگر نیز میتوان با درمان مناسب، بیماری را برای مدتی قابل توجه کنترل کرد. بنابراین، امید به درمان باید بر شناخت دقیق نوع سرطان، مرحله بیماری و شرایط بیمار استوار باشد.
تشخیص بهموقع چه تغییری در مسیر درمان ایجاد میکند؟
در بسیاری از سرطانها، شناسایی بیماری در مراحل اولیه میتواند فرصت بیشتری برای مداخله مؤثر فراهم کند و بر انتخاب روش درمان و نتیجه آن تأثیر بگذارد.
البته توجه به تشخیص زودهنگام نباید به نگرانی دائمی یا انجام بیدلیل آزمایشها منجر شود. آنچه اهمیت دارد، بررسی علائم ماندگار و انجام غربالگریهای توصیهشده متناسب با سن، جنسیت، سابقه خانوادگی و عوامل خطر هر فرد است.
کدام تغییرات جسمی نیازمند پیگیری پزشکی هستند؟
کاهش وزن بدون علت مشخص، خستگی مداوم و غیرمعمول، خونریزی غیرطبیعی، ایجاد توده جدید، تغییر پایدار در عادات دفع، سرفه یا گرفتگی صدای طولانیمدت و بعضی تغییرات پوستی، از نشانههایی هستند که ممکن است به بررسی نیاز داشته باشند.
وجود این علائم بهتنهایی نشاندهنده سرطان نیست و بسیاری از آنها در بیماریهای غیرسرطانی نیز دیده میشوند. با این حال، اگر علامتی ادامه پیدا کند یا با وضعیت معمول فرد متفاوت باشد، بهتر است علت آن با ارزیابی پزشکی مشخص شود.
وجود سرطان در خانواده تا چه اندازه نگرانکننده است؟
ابتلای یکی از اعضای خانواده، به معنای ابتلای حتمی سایر افراد نیست. تنها بخشی از سرطانها با زمینههای ارثی مرتبط هستند و عوامل دیگری نیز در بروز بیماری نقش دارند.
اگر چند نفر از بستگان به سرطانهای یکسان یا مرتبط مبتلا شده باشند، یا بیماری در سنین پایینتر بروز کرده باشد، بررسی سابقه خانوادگی اهمیت بیشتری پیدا میکند. در این شرایط، ممکن است مشاوره ژنتیک و در موارد منتخب، آزمایشهای تخصصی پیشنهاد شود تا برنامه مراقبت و غربالگری متناسب با میزان خطر فرد تنظیم شود.
پزشک چگونه از میان روشهای مختلف، درمان مناسب را انتخاب میکند؟
انتخاب درمان حاصل بررسی مجموعهای از اطلاعات است. نوع و مرحله سرطان، نتیجه پاتولوژی، ویژگیهای زیستی و مولکولی تومور، وضعیت عمومی بیمار، بیماریهای همراه و سابقه درمان، همگی در این تصمیم نقش دارند.
درمان سرطان نیز به شیمیدرمانی محدود نمیشود. بسته به تشخیص، ممکن است جراحی، پرتودرمانی، هورموندرمانی، درمان هدفمند، ایمونوتراپی یا در برخی بیماریها پیوند سلولهای بنیادی مطرح باشد. گاهی نیز ترکیبی از این روشها به کار میرود. هدف، انتخاب برنامهای مبتنی بر شواهد علمی و متناسب با وضعیت هر بیمار است.
آیا ایمونوتراپی برای همه بیماران مبتلا به سرطان کاربرد دارد؟
ایمونوتراپی در درمان برخی سرطانها جایگاه مهمی پیدا کرده است. این روش به سیستم ایمنی کمک میکند تا سلولهای سرطانی را بهتر شناسایی کند یا با آنها مقابله مؤثرتری داشته باشد.
با این حال، همه بیماران از آن سود نمیبرند. نوع سرطان و گاهی نتیجه بررسی نشانگرهای اختصاصی، در انتخاب این درمان مؤثر است. همچنین ایمونوتراپی بدون عارضه نیست و میتواند عوارضی ایجاد کند که به شناسایی و رسیدگی تخصصی نیاز دارند؛ بنابراین، مصرف آن باید همراه با نظارت و پیگیری منظم باشد.
گزارش پاتولوژی چه نقشی در تشخیص و درمان دارد؟
پاتولوژی از پایههای اصلی تشخیص بسیاری از سرطانهاست و اطلاعات مهمی درباره ماهیت و ویژگیهای تومور ارائه میدهد. این اطلاعات میتوانند مستقیماً بر انتخاب درمان اثر بگذارند.
در برخی موارد، بررسیهای تکمیلی مانند آزمایشهای مولکولی یا ایمونوهیستوشیمی نیز لازم است. نتیجه این بررسیها باید در کنار معاینه، سابقه پزشکی و یافتههای تصویربرداری تفسیر شود تا تصویر دقیقتری از بیماری به دست آید.
چه مشکلاتی در حوزه خون به بررسی تخصصی نیاز دارند؟
بیماریهای خون طیف وسیعی دارند؛ از کمخونیهای ارثی و اکتسابی و اختلالات تعداد سلولهای خونی تا بیماریهای مغز استخوان و سرطانهای خون.
نکته مهم این است که هر عدد خارج از محدوده طبیعی در آزمایش، الزاماً نشانه یک بیماری جدی نیست. برخی تغییرات گذرا هستند، اما بعضی دیگر به پیگیری نیاز دارند. تشخیص اهمیت این یافتهها به علائم، سابقه بیمار و سایر نتایج بررسیها بستگی دارد.
پیوند سلولهای بنیادی خونساز برای چه بیمارانی مطرح میشود؟
این روش در درمان برخی بیماریهای بدخیم و غیربدخیم خون کاربرد دارد، اما برای همه بیماران مناسب نیست. نوع بیماری، وضعیت آن، پاسخ به درمانهای قبلی و شرایط عمومی فرد، از عوامل مؤثر در تصمیمگیری هستند.
انتخاب بیمار برای پیوند به ارزیابی جامع نیاز دارد و مراحل آن باید با برنامهریزی و نظارت تیم تخصصی انجام شود.
آیا میتوان عوارض شیمیدرمانی را کاهش داد؟
عوارض شیمیدرمانی در همه افراد یکسان نیست و به نوع دارو، مقدار مصرف، برنامه درمان و شرایط بیمار بستگی دارد. تهوع، ضعف، تغییر تعداد سلولهای خونی و افزایش احتمال برخی عفونتها، از عوارض احتمالی هستند.
بسیاری از عوارض را میتوان با اقدامات پیشگیرانه، درمانهای حمایتی و پایش منظم کاهش داد یا مدیریت کرد. همکاری بیمار در گزارش بهموقع علائم اهمیت زیادی دارد. قطع دارو یا تغییر درمان نیز باید با نظر تیم درمان انجام شود.
آیا داروی جدیدتر و گرانتر، الزاماً درمان بهتری است؟
خیر. ارزش یک دارو برای بیمار به تناسب آن با ویژگیهای بیماری و شواهد اثربخشی آن بستگی دارد، نه صرفاً قیمت یا زمان ورودش به بازار.
ممکن است یک داروی پیشرفته برای گروه مشخصی از بیماران مؤثر باشد، اما برای فرد دیگری فایده مورد انتظار را نداشته باشد یا عوارض قابل توجهی ایجاد کند. به همین دلیل، انتخاب این داروها نیازمند بررسی کامل پرونده، نتایج پاتولوژی، آزمایشها و وضعیت بیمار است.
برای کاهش خطر ابتلا به سرطان چه اقداماتی اهمیت دارند؟
نمیتوان از همه سرطانها پیشگیری کرد، اما میتوان برخی عوامل خطر را کاهش داد. پرهیز از دخانیات، حفظ وزن مناسب، تحرک بدنی، تغذیه متعادل و محافظت در برابر مواجهه بیش از حد با نور خورشید، از اقدامات مؤثر در این زمینه هستند.
در کنار این موارد، انجام غربالگریهای توصیهشده با هدف شناسایی بهموقع بیماری اهمیت دارد. افراد دارای سابقه خانوادگی نیز بهتر است درباره نیاز به برنامه مراقبتی متفاوت با پزشک مشورت کنند.
به کسی که بهتازگی تشخیص سرطان گرفته است، چه میگویید؟
نگرانی بیمار و خانواده در چنین شرایطی قابل درک است. نخستین قدم این است که تشخیص، نوع و مرحله بیماری بهدرستی مشخص شود و سپس درباره گزینههای درمانی تصمیمگیری شود.
بیمار حق دارد بداند هدف درمان چیست، چه فایدهای از آن انتظار میرود، عوارض احتمالی کداماند و پیگیری چگونه انجام خواهد شد. داشتن اطلاعات روشن و ارتباط مستمر با تیم درمان، به بیمار کمک میکند با آگاهی بیشتری این مسیر را طی کند. برنامه درمان نیز در طول مسیر، بر اساس پاسخ بیماری و شرایط فرد ارزیابی میشود.
درباره دکتر نافه نوربخش
دکتر نافه نوربخش، فوقتخصص خون و سرطان بالغین و پیوند سلولهای بنیادی مغز استخوان، دارای بورد تخصصی بیماریهای داخلی از دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی تهران و فلوشیپ و بورد فوقتخصصی خون و سرطان بزرگسالان از دانشگاه علوم پزشکی تهران است.
حوزه فعالیت تخصصی وی شامل تشخیص و درمان بیماریهای خونی و مغز استخوان، سرطانهای خون و انواع بدخیمیهای جامد از جمله سرطان پستان، ریه، معده، کولون، مثانه، رحم، تخمدان و پوست، مشاوره در زمینه پیشگیری و غربالگری سرطان، بررسی سرطانهای ارثی، تفسیر آزمایشها و گزارشهای پاتولوژی و برنامهریزی و پایش درمانهای شیمیدرمانی و ایمونوتراپی است. وی همچنین در انجمنهای علمی حوزه هماتولوژی، انکولوژی و پیوند سلولهای بنیادی خونساز عضویت داشته و سابقه فعالیت علمی و حضور در برنامههای تخصصی مرتبط با سرطان را در کارنامه خود دارد.
